رژه پکن به مثابه بیانیه ژئوپلیتیک

مخاطب۲۴، دکتر مانی محرابی - تحلیلگر مسائل بین‌الملل در یادداشتی در خصوص رژه نظامی پکن در ۳ سپتامبر ۲۰۲۵ و پیام‌های ژئوپلیتیک آن، از جمله اتحاد چین، روسیه و کره شمالی و تغییر توازن قدرت جهانی نوشت:

رژه نظامی ۳ سپتامبر ۲۰۲۵ در پکن، به مناسبت هشتادمین سالگرد پیروزی بر ژاپن، نه فقط صحنه‌ای برای نمایش موشک‌ها و تسلیحات پیشرفته، بلکه به تریبونی ژئوپلیتیک برای چین تبدیل شد. حضور رهبران همسو، غیبت قدرت‌های غربی و تأکید بر چندقطبی‌سازی جهان، این مراسم را به نمادی از تغییر موازنه قدرت در سطح بین‌المللی بدل کرد.

اتحاد سه‌گانه: شی، پوتین و کیم

یکی از لحظات نمادین رژه، حضور مشترک شی جین پینگ، ولادیمیر پوتین و کیم جونگ‌اون و همراهی دوشادوش آنها بود. این تصویر، پیامی آشکار از شکل‌گیری یک محور همگرایی ضدآمریکایی بود.

حضور ولادیمیر پوتین نه تنها به‌عنوان یک میهمان برجسته بلکه به‌عنوان نماد مقاومت در برابر فشار‌های غرب و یکی از ستون‌های اصلی این همگرایی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. در حالی که روسیه در میانه جنگ اوکراین با تحریم‌های بی‌سابقه غرب مواجه است، همکاری سیاسی و اقتصادی چین به عنوان شریک استراتژیک، نقشی حیاتی در حفظ ثبات اقتصادی مسکو ایفا می‌کند. رژه پیروزی ۲۰۲۵ فرصتی بود تا این اتحاد استراتژیک به نمایش گذاشته شود و روسیه به عنوان یک قدرت غیرقابل چشم‌پوشی در معماری جدید روابط بین‌الملل معرفی گردد.

اتحاد میان روسیه، چین و کره شمالی در رژه پیروزی ۲۰۲۵، فراتر از یک نمایش دیپلماتیک یا نظامی، نشانه‌ای از تثبیت یک نظم جدید جهانی است. این محور، که با حمایت سازمان‌هایی مانند سازمان همکاری شانگهای تقویت می‌شود، نه تنها یک ائتلاف موقت، بلکه بخشی از یک معماری استراتژیک بلندمدت است که هدف آن بازتعریف توازن قدرت جهانی است.

غیبت معنادار غرب

غیبت رهبران آمریکا، اروپا، ژاپن و هند به همان اندازه اهمیت داشت. واشنگتن این گردهمایی را "توطئه علیه ایالات متحده" خواند و رسانه‌های غربی آن را نشانه‌ای از قطبی شدن ژئوپلیتیک دانستند. این غیبت، پیام روشنی داشت: چین دیگر تنها در پی ادغام در نظم موجود نیست؛ بلکه در حال ارائه آلترناتیوی برای نظم فعلی جهانی به رهبری غرب است.

جنوب جهانی در جایگاه مهمان ویژه

بیست و شش کشور، عمدتاً از آسیای مرکزی، جنوب شرق آسیا و آفریقا، در رژه پکن حضور داشتند. رخدادی که نشانه‌ای از اهمیت این منطقه در پروژه‌های ژئواکونومیک چین است. این حضور نشان داد که پکن توانسته است کشور‌های جنوب جهانی (Global South) را از یک حاشیه منفعل به یک بازیگر فعال در نظم نوظهور تبدیل کند. برای بسیاری از این کشورها، چین نه تنها شریک اقتصادی، بلکه یک پشتوانه امنیتی در برابر فشار‌های غرب است. حضور رهبرانی از اروپا، مانند صربستان و اسلواکی و کشور‌های غیرعضو سازمان همکاری شانگهای مانند کره شمالی، میانمار، کوبا و زیمبابوه، نشان‌دهنده تلاش چین برای تقویت ائتلاف‌های ضدغربی و گسترش نفوذ خود در میان کشور‌های در حال توسعه و غیرمتعهد به نظم غربی است.

با وجود محدود بودن کشور‌های اروپایی شرکت‌کننده در این رژه، باز هم قابل تحلیل است. بلاروس به‌عنوان متحد نزدیک روسیه و عضو سازمان همکاری شانگهای، حضورش قابل انتظار بود. اما صربستان و اسلواکی، که به ترتیب غیرعضو و عضو ناتو هستند، انتخاب‌های جالبی هستند. صربستان به دلیل روابط نزدیک با روسیه و چین و سیاست بی‌طرفی نظامی‌اش، و اسلواکی به دلیل مواضع رابرت فیکو در مخالفت با تحریم‌های ضدروسی، در این رژه شرکت کردند. این حضور نشان‌دهنده تلاش چین برای جذب کشور‌های اروپایی است که از سیاست‌های غربی فاصله گرفته‌اند، به ویژه در زمینه تحریم‌های مربوط به جنگ اوکراین.

دلارزدایی و پیامد‌های اقتصادی

رژه پکن پیام‌های اقتصادی نیز در دل خود داشت. چین و روسیه اکنون بیش از ۹۰ درصد تجارت خود را با یوان و روبل انجام می‌دهند، تلاشی که برای کاهش وابستگی به دلار شتاب گرفته و می‌تواند ستون‌های نظم مالی بین‌المللی را به لرزه درآورد. همزمان، همکاری‌های چین، روسیه و کره شمالی در حوزه انرژی و مواد معدنی، به ویژه از طریق روابط دوجانبه، زنجیره‌های جدیدی از تأمین ایجاد می‌کند که به‌طور بالقوه جایگزین شبکه‌های غرب‌محور خواهد شد.

نمایش قدرت و ضعف‌های پنهان

رژه فوق، نمایش خیره‌کننده‌ای از توان نظامی ارتش آزادی‌بخش خلق (ارتش چین) بود. از موشک‌های مافوق صوت پیشرفته و پهپاد‌های رزمی گرفته تا ربات‌های جنگی، این رویداد قدرت‌نمایی چین در حوزه فناوری نظامی را به رخ جهانیان کشید. با این حال، تحلیلگران نظامی خاطرنشان می‌کنند که ارتش چین همچنان با چالش‌هایی نظیر وابستگی به ساختار فرماندهی متمرکز و تجربه محدود در نبرد‌های واقعی مواجه است.

در این میان، همکاری استراتژیک چین با روسیه نقشی کلیدی در تقویت توان عملیاتی پکن ایفا می‌کند. مسکو، با تجربه گسترده در عملیات نظامی مدرن و فناوری‌های پیشرفته، به چین کمک می‌کند تا این کاستی‌ها را برطرف سازد. مانور‌های مشترک نظامی، تبادل فناوری و همکاری در حوزه‌های دفاعی، از جمله نتایج ملموس این شراکت است که در رژه ۲۰۲۵ نیز به‌صورت نمادین به نمایش درآمد.

به بیان دیگر، رژه پیروزی ۲۰۲۵ حامل پیامی بود از عزم مشترک پکن و مسکو برای تقویت جایگاه خود در نظم نوین جهانی. با این حال، این نمایش شکوهمند تضمین‌کننده برتری مطلق در میدان نبرد نیست و موفقیت نهایی به توانایی چین در تبدیل این فناوری‌ها به کارآمدی عملیاتی، با حمایت شرکای استراتژیک نظیر روسیه، بستگی دارد.

پیام به واشنگتن و بروکسل

پیام اصلی رژه به غرب نیز واضح بود: دوران سلطه بلامنازع آمریکا رو به پایان است. چین با نمایش قدرت نظامی و اتحاد‌های جدید نشان داد که می‌تواند هزینه هرگونه مداخله غربی را بالا ببرد. برای اتحادیه اروپا و ژاپن نیز این مراسم هشداری بود که وابستگی بیش‌ازحد به چتر امنیتی آمریکا می‌تواند پرهزینه باشد؛ چراکه چین در حال ارائه یک "چتر جایگزین" برای کشور‌های غیرغربی است.