آنچه از فیلم خاطره انگیز مارمولک نمیدانستید
مخاطب۲۴- به نقل از روابط عمومی موزه سینما، در ادامه انتشار سلسله نشستهای تاریخ شفاهی، موزه سینما همزمان با زادروز کمال تبریزی کارگردان سینما و تلویزیون بخش هایی از گفتگوی این هنرمند را منتشر کرده است که بخش هایی از آن را در ادامه می خوانید.
کمال تبریزی با بیان اینکه متولد روز ۵ آبان ماه سال ۱۳۳۸ است، گفت: من در دوره دبیرستان در مدرسهای تحصیل کردم که بعدها متوجه شدم حسن فتحی نیز در آنجا تحصیل کرده است. یادم میآید به دلایل مختلف تصمیم گرفتم تا به دانشگاه پلی تکنیک بروم و در رشته مهندسی راه و ساختمان تحصیل کنم.
وی با بیان اینکه در سال ۱۳۵۶ به دانشگاه رفت و پس از گذراندن سه ترم انقلاب اسلامی شد، ادامه داد: پس از انقلاب، دانشگاه به مدت ۲ سال تعطیل شد و من به تل فیلم رفتم و در آنجا دورههای مختلفی را گذراندم و ۲ فیلم کوتاه نیز کارگردانی کردم. در آن مقطع ابراهیم حاتمی کیا یک فیلم هشت میلیمتری به نام «کوردلان» را کارگردانی کرد و از من خواست تا تدوین آن را برعهده بگیرم.
تبریزی با بیان اینکه به رشته ریاضی بسیار علاقهمند بوده اما فعالیتهای عکاسی و سینمایی نیز برایش اهمیت خاصی داشته است، بیان کرد: در آن زمان تصمیم گرفتم تغییر رشته دهم و این موضوع برای مسئولان دانشگاه بسیار عجیب بود. پس از آنکه از رشته سینما فارغ التحصیل شدم، به صورت حرفهای کار خود را شروع کردم.
کارگردان مجموعه «مهر مادری» با بیان خاطرهای از دوران جنگ تصریح کرد: اولین روز جنگ یعنی ۳۱ شهریور به ۲ گروه تقسیم شدیم که هر گروه شامل یک فیلمبردار، یک دستیار فیلمبردار و یک صدابردار بود. صدابردار گروه ما آقای محمدمهدی حیدریان بود و من فیلمبرداری را برعهده داشتم. با ۲ خودرو متعلق به وزارت ارشاد، عازم جبهههای جنگ شدیم و از تمام مناطق درگیر جنگ فیلمبرداری کردیم. زمانی که بازگشتیم همه این فیلمها را تدوین کردیم که در قالب یک مستند به نام «شهادت طلبان» عرضه شد.
این فیلمساز یادآور شد: در آن مقطع، حس و حالی انقلابی در جامعه وجود داشت و مقوله دستمزد برای ما دارای اهمیت چندانی نبود.
تبریزی در ادامه گفت: من معتقدم فیلمسازی یک فعالیت جمعی است و اگر فردی فکر کند که فیلم خود را به تنهایی میسازد، اشتباه بزرگی را مرتکب شده است. اگر مجموعه عوامل به خوبی مدیریت و هدایت شده و دارای انسجام کافی نیز باشند، اثر نهایی نیز تأثیرگذار خواهد بود.
وی درباره ساخت فیلم «مارمولک» بیان کرد: روزی آقای منوچهر محمدی از من دعوت کرد تا به دفتر وی برم. او طرح فیلمنامه سینمایی «مارمولک» را به من ارائه کرد و نظرم را جویا شد. هر ۲ بر این عقیده بودیم که اثر نهایی نتیجه بسیار خوبی خواهد داشت. اولین انتخاب ما برای نقش اصلی این فیلم، پرویز پرستویی بود و زمانی که او فیلمنامه را مطالعه کرد، به آن علاقه نشان داد.
کارگردان «طبقه حساس» درباره همکاری خود با پرویز پرستویی عنوان کرد: پرویز پرستویی در چند فیلمی که با او کار کردم روی لباس خود حساسیت زیادی داشت به گونهای که نسبت به تعویض آن رغبتی نشان نمیداد. تا زمانی که در «مارمولک» مشغول فیلمبرداری صحنه های زندان بودیم او همواره لباس مربوط به آن صحنهها را بر تن داشت.
تبریزی ادامه داد: روندی که پرستویی طی میکند نوعی شگرد به حساب می آید که در جهت نزدیک شدن به نقش، آن را به کار میگیرد. به عنوان مثال، برای فیلم «مارمولک» او مدتها به حوزه علمیه تهران در جنوب شهر رفت و آمد داشت و همنشین افراد حاضر در آنجا بود تا بتواند حال و هوا و همچنین اصطلاحات مختلف را بیاموزد. پرستویی در نهایت موارد مختلفی را آموخت و خود نیز آنها را به فیلمنامه اضافه کرد. «مارمولک» در یک فضای روستایی ساخته شد و افراد محلی در آنجا چندان با بازیگران و فیلمبرداری یک اثر سینمایی آشنا نبودند. به همین دلیل شناختی از پرویز پرستویی نداشتند و زمانی که او با لباس یک روحانی در کوچه و پس کوچهها رفت و آمد میکرد، مردم محله کاملا او را به عنوان یک روحانی پذیرفته بودند.
این فیلمساز بیان کرد: پرستویی برای اینکه خود را هر چه بیشتر در فضای نقش قرار دهد، اوقاتی را به مداحی و خواندن روضه اختصاص میداد تا ارائه خود را تا حد امکان قابل باور جلوه دهد. درواقع هیچ گونه نمایشی در «مارمولک» دیده نمیشود و هر آنچه وجود دارد، محصول واقع گرایی موجود در پشت دوربین است.
این فیلمساز شناخته شده سینمای ایران در پایان گفت: به فیلمسازان جوان توصیه میکنم که از سینما به عنوان یک وسیله کاملا جدی استفاده کنند و این هنر را به عنوان یک پل ببینند که وجود آن در جامعه باعث میشود همه افراد، دیدگاهها و نگرشها در کنار یکدیگر دیده شوند. امیدوارم فیلمسازان جوان بتوانند باعث رشد هرچه بیشتر سینمای ایران شوند.
