واکاوی سخنرانی پزشکیان از منظر امنیت منطقه‌ای
به گزارش مخاطب24 - سخنرانی مسعود پزشکیان رئیس جمهوری اسلامی ایران در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، استدلال‌های او در خصوص امنیت منطقه‌ای حاوی نکاتی است که مبتنی بر رویکرد اصولی ایران از یک سو و تجارب ناشی از جنگ اخیر از سوی دیگر است.
امنیت به‌هم‌پیوسته و جمعی
پزشکیان با بیان جمله «در منطقه هیچ کس به تنهایی امنیت نخواهد داشت یا باهم امنیت می‌سازیم یا باهم در ناامنی زندگی می‌کنیم»، بر پیوستگی سرنوشت امنیتی کشورهای منطقه تأکید کرد.
این استدلال دو بعد دارد. یک بعد ناظر بر وجه سلبی است بدین معنا که ناامنی در یک کشور (به‌ویژه ایران) به‌طور خودکار به ناامنی سایر کشور‌ها منتقل میشود؛ بنابراین هیچ کشوری نمی‌تواند با بی‌ثبات‌سازی همسایگانش، امنیت پایدار برای خود بخرد.
بعد دیگر استدلال پزشکیان ناظر بر وجه ایجابی است بدین معنا که راه‌حل، حرکت به سمت «امنیت جمعی» از طریق «مکانیزم‌های واقعی همکاری دفاعی و پاسخ‌های مشترک به تهدیدها» است.
استدلال مهم دیگر پزشکیان، نقد رویکردی است که به باور او «اعتماد بین‌المللی» را نابود کرده و در نتیجه، امکان هرگونه همکاری امنیتی پایدار را از بین می‌برد. او نمونه‌هایی از این معیار‌های دوگانه را در موضوعات هسته‌ای و تروریسم ردیابی کرد.
او در خصوص موضوع هسته‌ای گفت «بمب اتم در اسرائیل است، اما بازرس‌ها در ایران!» اسرائیل عضو NPT نیست و بازرسی نمی‌پذیرد، اما ایران تحت بازرسی است و بمباران میشود.
در خصوص موضوع تروریسم نیز وی گفت آمریکا و اسرائیل ایران را «تروریست» می‌خوانند، در حالی که این ایران است که قربانی ترور (رهبر، دانشمندان، کودکان در میناب و لامرد) شده است.
تأکید بر بازدارندگی به‌عنوان پیش‌شرط امنیت
پزشکیان در سخنرانی خود همچنین قدرت بازدارنده را به‌عنوان پیش‌شرط امنیت مطرح کرد و گفت «جهان، بدون داشتن قدرت خطرناک است».
استدلال او این است که در نظم جهانی کنونی که حقوق بین‌الملل تنها زمانی اجرا میشود که با منافع قدرت‌ها سازگار باشد، «عدم برخورداری از قدرت بازدارنده به پایمال‌شدن حقوق ملت‌ها می‌انجامد».
بنابراین، ایران سامانه دفاعی خود را برای آن ساخته که «هیچ‌کس تصور نکند می‌تواند بدون پاسخ به کشور ما حمله کند» و این قدرت را نه برای تجاوز، بلکه برای «ایجاد ثبات» و دفاع از خود می‌داند.
این فهم از امنیت به معنای امنیت رئالیستی در یک جهان بدون قدرت فائقه نزدیک میشود. در این جهان به سبب فقدان قدرت فائقه و نبود اصول حقوقی تنظیم کننده رفتار کشور‌ها به دنبال کسب قدرت برای تامین امنیت خواهند بود.
ریشه‌ای بی‌ثباتی؛ حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای
در بخش دیگری از استدلال‌های خود، پزشکیان ریشه بی‌ثباتی در منطقه را نه ایران، بلکه «حضور و مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای» و «رژیم صهیونیستی» معرفی می‌کند. او با اشاره به جنایات در غزه، لبنان، سوریه و یمن، این پرسش را مطرح کرد که «چه کسی برهم‌زننده ثبات منطقه و جهان است؟».
بر این اساس، امنیت پایدار منطقه‌ای تنها با پایان دادن به این مداخلات و روی آوردن به «همکاری‌های منطقه‌ای» بدون حضور خارجی‌ها ممکن است.
این بخش از سخنرانی پزشکیان منعکس کننده رویکرد اصولی ایران در خصوص امنیت منطقه‌ای بدون حضور قدرت‌های خارجی و امنیت سازی از طریق مکانیسم‌های درون منطقه‌ای است.
پزشکیان در عین تأکید بر حق دفاع، تصریح کرد که ایران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و این سلاح‌ها را «مایه ناامنی» می‌داند. او اعلام کرد که دکترین راهبردی ایران بر سه اصل استوار است: «اقتدار برای بقا، مسئولیت‌پذیری بدون سلطه‌جویی، و گره زدن امنیت کشور به ثبات همسایگان».
این موضع، مکمل استدلال اصلی اوست: ایران به دنبال امنیت در چارچوب امنیت جمعی منطقه است، نه امنیت به قیمت ناامنی دیگران.
