آیا شانس موفقیت در مذاکره ایران و ۶ کشور عربی وجود دارد!
مذاکرات ایران و ۶ کشور عربی؛ آیا شانس موفقیت وجود دارد؟
عبدالباری عطوان
به اعتقاد او، این نشست نخستین گفت و گوی مستقیم و رو در رو میان وزیران خارجه ایران و کشورهای منطقه خلیج فارس پس از سال ها وقفه به شمار می رود؛ مذاکراتی که بدون دخالت و تهدیدهای آمریکا برگزار می شود. عطوان آمریکا را طرفی مداخله گر توصیف می کند که با ایجاد اختلافات سیاسی و فرقه ای، کشورهای خلیج فارس را زیر پوشش حمایت و حفاظت تحت فشار قرار می دهد.
از نگاه این تحلیلگر، آمریکا و اسرائیل در دستیابی به اهداف خود در جنگ علیه ایران ناکام مانده اند. تغییر نظام سیاسی ایران و نابودی برنامه هسته ای این کشور از جمله اهدافی بود که به نتیجه نرسید؛ زیرا ایران در میدان جنگ مقاومت کرد و در برابر فشارهای نظامی و اقتصادی حاضر به عقب نشینی یا واگذاری امتیاز نشد.
چرا کشورهای عربی خلیج فارس خواهان گفت و گو با ایران هستند؟
کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از اصلی ترین طرف هایی هستند که از پیامدهای جنگ آسیب دیده اند؛ جنگی که اکنون وارد ششمین ماه شده است. توقف صادرات نفت و گاز از مسیر تنگه هرمز، درآمدهای نفتی بسیاری از این کشورها را کاهش داده است.
ایران با بستن تنگه هرمز و پافشاری بر خواسته هایی مانند رفع محاصره های دریایی و اقتصادی و آزاد شدن دارایی های مسدود شده، فشار قابل توجهی بر کشورهای منطقه وارد کرده است. پیش از این، روزانه نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت
در پی این شرایط، برخی دولت های عربی برای جبران کسری بودجه خود به استقراض صدها میلیارد دلاری روی آورده اند و تعدادی از طرح های توسعه ای خود را متوقف کرده اند.
عطوان همچنین معتقد است میانجی هایی که در این بحران نقش داشتند، از جمله پاکستان، نتوانستند کاملا بی طرفانه عمل کنند. به گفته او، این میانجی ها زیر فشار آمریکا بیشتر به انتقال شروط و خواسته های واشنگتن به تهران پرداختند تا اینکه نقش واقعی میانجی گری را ایفا کنند.
چرا عمان بستر اصلی مذاکرات شد؟
عمان به دلیل جایگاه ویژه خود در منطقه و ارتباط با همه طرف های درگیر، شرایط مناسب تری برای برگزاری مذاکرات فراهم کرده است. این کشور بخشی از منطقه خلیج فارس است و گفت و گو میان ایران و کشورهای عربی منطقه از مسیر عمان، می تواند نوعی گفت و گوی درون خانوادگی
نویسنده به سابقه عمان در میانجی گری مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو و مسقط نیز اشاره کرده است. از نظر او، این تلاش ها می توانست به توافقی قابل قبول برای طرفین منجر شود، اما روند مذاکرات متوقف شد. عطوان اسرائیل را یکی از عوامل شکست آن مسیر می داند و می گوید تل آویو خواهان توافق میان تهران و واشنگتن و پایان جنگ نبود و ادامه درگیری را ترجیح می داد.
در همین چارچوب، کشورهای عربی خلیج فارس از بی توجهی گذشته به موضوع امنیت منطقه فاصله گرفته اند و به این نتیجه رسیده اند که نه آمریکا و نه حتی اسرائیل قادر نیستند امنیت آنها را به طور کامل تضمین کنند.
او با اشاره به پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه می گوید این مراکز در جریان جنگ آسیب دیده اند. همچنین سفر دونالد ترامپ به سه کشور عربی حوزه خلیج فارس در ماه مه ۲۰۲۵ را یادآور شده و تاکید کرده است که این کشورها برای دریافت حمایت آمریکا هزینه های بسیار سنگینی پرداخته اند.
عطوان سلطان هیثم بن طارق، سلطان عمان، را از عوامل مهم شکل گیری این نشست می داند. به باور او، موفقیت عمان تنها به روابط مناسب این کشور با طرف های مختلف محدود نمی شود، بلکه تدبیر، سکوت و سفرهای متعدد سلطان عمان به پایتخت های کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز در پیشبرد این روند موثر بوده است.
از دیدگاه این تحلیلگر، کشورهای خلیج فارس بیشترین آسیب را از جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل متحمل شده اند. اگر نشست صلاله بتواند حتی به صورت موقت توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز ایجاد کند، این کشورها از بزرگ ترین برندگان آن خواهند بود؛ زیرا با باز شدن این مسیر، انتقال نفت به بازارهای جهانی از سر گرفته می شود.
چرا مصر و اردن دعوت نشدند؟
عطوان معتقد است مصر و اردن نیز می توانستند در این نشست حضور داشته باشند، اما می پذیرد که چارچوب اولیه مذاکرات به کشورهای حوزه خلیج فارس محدود شده است. دلیل این موضوع، نداشتن ارتباط مستقیم مصر و اردن با تنگه هرمز عنوان شده است.
او ابراز امیدواری کرده است که در آینده نزدیک، نشستی تاریخی با حضور ایران، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، مصر و اردن برای آشتی و مصالحه برگزار شود.
آیا بحران یمن در مذاکرات مطرح می شود؟
در بخش دیگری از این تحلیل، ابراز امیدواری شده است که جنگ یمن و بحران این کشور در صدر دستور کار نشست وزیران خارجه در صلاله قرار گیرد. عمان از اعتماد همه طرف های درگیر در مسئله یمن برخوردار است و می تواند زمینه گفت و گو و دستیابی به مصالحه را فراهم کند.
در جمع بندی، نشست صلاله فرصتی برای نزدیک شدن ایران و کشورهای عربی و تقویت روند آشتی میان آنها دانسته شده است. این نشست همچنین می تواند راه مداخلات خارجی و تلاش برای ایجاد اختلاف از سوی آمریکا و اسرائیل را محدود کند و در صورت موفقیت، به کاهش تنش ها و افزایش همکاری منطقه ای
