دلار‌هایی که ارزان فروخته می‌شوند، اما شرط دارند

مخاطب ۲۴ - بازار ارز برخلاف پیش‌بینی‌های پرهیاهویی که پیش از «جنگ رمضان» مطرح می‌شد، نشانی از جهش‌های پرشتاب ندارد. دلار، برخلاف انتظار برخی تحلیلگران، نه‌تنها وارد کانال‌های بالاتر نشد، بلکه در بازه یک ماهه اخیر در محدوده ۱۴۵ تا ۱۵۵ هزار تومان در نوسان است. اما در پس این فضای تقریبا با ثبات، ماجرای عجیبی در جریان است!

 مدتی است که در کف بازار تهران و مشهد زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد؛ زمزمه‌هایی از یک تجارت عجیب و کم‌سابقه: فروش دلار زیر قیمت متعارف، اما با یک شرط غیرمعمول که کنجکاوی و نگرانی‌ها را توأمان بالا برده است. دلار‌هایی که طبق نرخ واقعی باید حدود ۱۵۰ تا ۱۵۵ هزار تومان معامله شوند، با نرخ‌هایی تا ۱۳۰ و ۱۲۰ هزار تومان فروخته می‌شوند؛ اما فقط در صورتی که خریدار، مبلغ را نه کارت به کارت، نه از طریق حساب بانکی و شبا و ساتنا، بلکه فقط با اسکناس‌های درشت ۵۰۰ هزار تومانی یا یک میلیونی پرداخت کند.

این موضوع به حدی جدی شده که رد آن به گفت‌و‌گو‌های فعالان رسمی بازار نیز رسیده است. کامران سلطانی‌زاده، دبیرکل پیشین کانون صرافان در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی تابناک این پدیده را تأیید کرده و می‌گوید: «چند هفته است گروه‌هایی ناشناس در تهران و برخی شهر‌ها نظیر مشهد مشغول جمع‌کردن اسکناس‌های درشت مردم هستند. امروز در بازار تهران دلار ۱۵۲ هزار تومانی را ۱۳۰ هزار تومان هم می‌فروختند، اما فقط اسکناس درشت قبول می‌کردند. برخی حتی می‌گویند در مشهد صرفا در ازای اسکناس یک میلیون تومانی، دلار به نرخ صد هزار تومان هم فروخته می‌شود...».

اما چرا کسی باید دلار را ارزان‌تر بفروشد تا فقط اسکناس درشت بگیرد؟ سلطانی‌زاده در این باره چند سناریو را مطرح می‌کند؛ سناریو‌هایی که هرکدام به‌تنهایی می‌تواند بازار ارز را تکان دهد. نخستین احتمال، نقش عوامل خارجی است. او می‌گوید شاید هدف این باشد که اگر روزی شبکه پرداخت الکترونیک با اختلالی جدی مواجه شود، مردم از نظر ذخیره اسکناس پرقدرت در مضیقه باشند؛ یعنی نوعی ضربه به اقتصاد روزمره و معیشت مردم...

سناریوی دوم، اما به مناطق مرزی برمی‌گردد. به گفته این فعال ارزی، ممکن است اسکناس‌های درشت به سمت شهر‌های مرزی و حتی بیرون از کشور برده شوند تا معاملات با ریال انجام گیرد و عملاً دلار از چرخه داخلی خارج شود؛ روندی که اگر گسترده شود، می‌تواند در آینده فشار افزایشی بر قیمت ارز وارد کند.

شایعات دیگری هم در جریان است. برخی گزارش‌ها از مشکل تجار هرات در تسویه ارزی با طرف‌های ایرانی حکایت دارد؛ مسأله‌ای که باعث شده طرف افغان در پی تأمین ریال و اسکناس درشت از بازار ایران باشد. این یعنی پول نقد سنگین ایران، به‌صورت سیستماتیک راهی افغانستان می‌شود.

سلطانی‌زاده در پایان به موضوع نگران‌کننده‌تری اشاره می‌کند: احتمال فروش دلار‌های تقلبی. به گفته او، وقتی بازار دچار آشفتگی و رفتار‌های غیرشفاف می‌شود، فرصت برای سودجویانی فراهم می‌شود که با دلار‌های جعلی، اسکناس‌های درشت و معتبر مردم را جمع کنند. تشخیص دلار تقلبی برای بسیاری از شهروندان ساده نیست و این مسأله احتمال قربانی شدن مردم را بالا می‌برد.

آنچه مسلم است، این رویه غیرطبیعی در بازار ارز زنگ خطری جدی است. چه پشت ماجرا دست‌های خارجی باشد، چه واسطه‌های مرزی یا سودجویان داخلی، یک چیز مهم است: این الگوی مشکوک نیازمند ورود نهاد‌های نظارتی و امنیتی است تا پیش از آنکه به بحران اقتصادی تبدیل شود، ریشه آن شناسایی و مهار شود.