«شورای موقت رهبری» چه وظایفی بر عهده دارد؟
«شورای موقت رهبری» چیست، به گزارش مخاطب24، با توجه به جدید بودن "شورای رهبری"، برای بسیاری پرسش هایی در مورد آن وجود دارد؛ از جمله این که این شورا چیست؟ برای چه موقعیت هایی شکل گرفته؟ و چه وظایفی بر عهده دارد؟ در این مطلب با رجوع به قانون اساسی به این سه پرسش توضیح و پاسخ داده شده است
رهبری: "رهبر" و "رهبری شورایی"
«قانون اساسی» مصوب سال ۱۳۵۸، در خصوص مقام «رهبری» دو حالت را پیشبینی کرده بود: رهبری فرد واحد و رهبری شورایی.
اصل پنجم مقرر میداشت: «در زمان غیبت حضرت ولیعصر (عجلالله تعالی فرجه) در جمهوری اسلامی ایران، ولایت امر و امامت امت برعهدهی فقیه عادل و با تقوا، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر است که اکثریت مردم او را به رهبری شناخته و پذیرفته باشند و در صورتی که هیچ فقیهی دارای چنین اکثریتی نباشد، رهبر یا شورای رهبری مرکب از فقهای واجد شرایط بالا، طبق اصل یک صد و هفتم عهدهدار آن میگردد».
اصل یکصد و هفتم قانون اساسی نیز که چگونگی و روند انتخاب رهبر از سوی مجلس خبرگان رهبری را بیان داشته در پایان چنین مقرر میدارد: «...هرگاه یک مرجع را دارای برجستگی خاص برای رهبری بیابند، او را به عنوان رهبر به مردم معرفی مینمایند وگرنه سه یا پنج مرجع واجد شرایط رهبری را به عنوان اعضای شورای رهبری تعیین و به مردم معرفی میکنند».
عبارات دو اصل مزبور در انتخاب رهبر، اولویت را به انتخاب فرد واحد داده است و تنها در صورتی که فردی واحد در معرض گزینش و انتخاب مجلس خبرگان قرار نگرفت، سه یا پنج نفر از مراجع واجد شرایط به عنوان شورای رهبری، وظایف و صلاحیتهای رهبری را عهدهدار میگردند.
حذف "رهبری شورایی"
از زمان تصویب قانون اساسی در سال 1358 تا زمان بازنگری آن در سال ۱۳۶۸، مجالی برای تشکیل شورای رهبری پیش نیامد.
پس از رحلت رهبر فقید انقلاب هم انتخاب آیت الله خامنه ای به عنوان رهبر جدید، به همان حالت نخست یعنی انتخاب فرد واحد صورت گرفت.
در جریان بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸، از جمله تغییراتی که در قانون اساسی صورت پذیرفت، حذف "رهبری شورایی" بود.
به این ترتیب که با اصلاح اصول پنجم و ۱۰۷ قانون اساسی، تعیین رهبری تنها با انتخاب فرد واحد مورد توجه قرار گرفت و حالت "رهبری شورایی" حذف شد.
شکل گیری "شورای موقت رهبری" در قانون اساسی
در جریان بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ اصل ۱۱۱ اصلاح شد و "شورای موقت رهبری" شکل گرفت.
دلیل شکل گیری "شورای موقت رهبری" موقعیت هایی است که "خلاء رهبری" به وجود بیاید. به این شرح که در صورت فوت یا کنارهگیری یا عزل رهبر، تا زمانی که مجلس خبرگان رهبر جدید را تعیین و معرفی کند، شورایی با حضور "رئیسجمهور، رئیس قوهی قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان" (به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام)، همه وظایف مقام رهبری را بر عهده میگیرد.
بنابراین شورای رهبری که عنوان موقت دارد، در مواردی تشکیل میشود که خلاء رهبری وجود داشته باشد و برای این که در این زمان به مدیریت عالی کشور لطمهای وارد نیاید، شورای موقت رهبری پیشبینی شده است.
وظایف شورای موقت رهبری چیست؟
شورای موقت رهبری (یا اجمالا شورای رهبری) چنانکه در اصل ۱۱۱ قانون اساسی تصریح شده، تمام وظایف رهبری را بر عهده میگیرد.
این وظایف دو دسته اند:
1- وظایف قابل اجرا
وظایف و امور زیر با تصمیم شورای رهبری قابل اجرا است:
از جهت دارا بودن شرایطی که در این قانون میآید، باید قبل از انتخابات به تایید شورای نگهبان و در دوره اول به تایید رهبری برسد
2- وظایفی که با تصویب سه چهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت قابل اجرا است.
این وظایف اخیر عبارتند از:
- تعیین سیاستهای کلی نظام (بند ۱ اصل ۱۱۰)
- نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی نظام (بند ۲ همان اصل)
- فرمان همهپرسی (بند ۳ همان اصل)
- اعلان جنگ و صلح و بسیج نیروها (بند ۵ همان اصل)
- عزل رئیسجمهور (بند ۱۰)
- عزل و نصب فرماندهان عالی نظامی (فرمانده کل ارتش، فرمانده کل سپاه پاسداران و فرماندهان عالی نیروهای نظامی و انتظامی)
