کتابخانه بدون کتاب

مخاطب۲۴- نگاه بسیاری از مردم به کتابخانه عمومی، محلی برای نگهداری کتاب و موارد خواندنی مانند نشریات و مجلات است، که افراد برای امانت گرفتن کتاب و یا استفاده از فضای قرائت‌خانه‌ای به این مکان مراجعه می‌کنند. البته بسیاری از کتابدارن و مسئولان فرهنگی خواهان تغییر نگاه سنتی به کتابخانه‌ها هستند و معتقدند کتابخانه‌ها می‌توانند پایگاه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نیز باشند، مثلا همایش‌های «کتابخانه‌های عمومی و کسب‌و کار‌های کوچک» نمونه‌ای از این تغییر رویکرد و نگاه است.

با ظهور تکنولوژی و نقش‌آفرینی آن در تمامی شئون زندگی، نباید از شنیدن واژه «کتابخانه بدون کتاب» خیلی متعجب شویم، مفهومی که به نسل جدیدی از کتابخانه‌ها اشاره دارد که در آن خبری از کتاب کاغذی نیست و به جای آن تجهیزات و امکان دسترسی به منابع الکترونیکی و صوتی، پایگاه‌های اطلاعات علمی، انواع بازی‌ها، فیلم، موسیقی، منابع یادگیری الکترونیک و ... در اختیار کاربران قرار داده می‌شود. ایده کتابخانه بدون کتاب نخستین بار توسط دانشگاه پلی تکنیک فلوریدا در آمریکا مطرح شد.

کتابخانه‌های عمومی بدون کتاب بر اساس ۴ نیاز مهم شامل نیاز به ایجاد دسترسی بیشتر با توجه به محدودیت منابع، سپس نیاز به درآمدزایی برای کتابخانه‌ها، نیاز به توسعه خدمات و نیاز به افزایش بهره وری کتابخانه‌ها تبیین می‌شود؛ چرا که این کتابخانه‌ها بدون محدودیت زمان، مکان منابع و کتابدار هستند. همچنین این کتابخانه‌های پلتفرمی با بهره‌وری بالا، دارای طرح کسب و کار هستند.
حالا نخستین «کتابخانه بدون کتاب ایران» با عنوان «کتابخانه آینده شهید فخری‌زاده» با عنوان فرعی «خانه خدمات دیجیتال و خلاقیت کتابخانه‌های عمومی» حدود ۶ ماهی است که کار خود را آغاز کرده است. البته این کتابخانه پیشتر با عنوان این «کتابخانه دانشجو» با زیربنای ۲۶۰ متر مربع در سال ۱۳۷۲ تأسیس و در سال ۱۳۸۴ توسط اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی به صورت دائم به نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور واگذار شد. این کتابخانه در بوستان دانشجو و در منطقه ۱۱ شهرداری تهران واقع شده و تا سال ۱۳۹۸، ۱۵۰۰ عضو فعال و ۲۰۰۰ امانت کتاب در ماه داشته است. با توجه به فرسودگی و مشکلات مربوط به نقشه ساختمان، در سال ۱۳۹۸ تصمیم به توسعه، بازسازی و بهسازی ساختمان گرفته شده. پس از رایزنی‌های انجام شده در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و با توجه به پیشرفت تکنولوژی و تغییر در ارائه خدمات کتابخانه‌ها مقرر شد کتابخانه مذکور به کتابخانه «بدون کتاب» تبدیل شود و با استفاده از تکنولوژی روز ارائه خدمات داشته باشد.

خانم تهم، کتابدار این مجموعه می‌گوید: حدود ۶۰۰ کاربر عضو این کتابخانه شده‌اند. بیشتر کاربران نیز از طریق سایت کتابخانه‌های عمومی با این مکان آشنا شده و به آنجا مراجعه کرده‌اند. البته با توجه به اینکه کتابخانه آینده نوعی فضای کار اشتراکی هم هست، در سایت‌هایی مربوط به تبلیغ این فضاها، این مجموعه معرفی شده و با توجه به خدماتی که در این کتابخانه ارائه می‌شود مثلا اینترنت رایگان و هزینه‌های اجاره کم نسبت به سایر فضا‌های اشتراکی از این کتابخانه استقبال بسیاری شده است.

به گفته تهم ۱۰ اتاقک مطالعه انفرادی، ۴ اتاق مطالعه گروهی (فضای کار اشتراکی)، کلاس آموزشی، سالن جلسه، کافه کتاب از جمله امکانات فیزیکی کتابخانه آینده است