کشف جدیدی در مورد صاعقه برای اولینبار در جهان
مخاطب۲۴_ موارد کمی میتوانند به طور مکرر حیرت انسانها را در سرتاسر جهان برانگیزند، اما یکی از آن موارد رعد و برقی است که در آسمان شب ظاهر میشود. با این وجود صاعقه فراتر از زیبایی مسحورکنندهای که دارد، یک پدیده طبیعی قدرتمند و پیچیده است که دانشمندان هنوز در تلاش برای درک کامل آن هستند.
رعد و برق به صورت اشکال مختلفی در میآید، اما یکی از جذابترین آنها رعد و برق به سمت بالا است. همانطور که از نام آن پیداست، رعد و برق به سمت بالا از بالای سازههای بلند مانند آسمان خراشها، توربینهای بادی یا برجهای ارتباطی سرچشمه میگیرد و به سمت ابرها پرتاب میشود. این یک پدیده نسبتا نادر است، اما میتواند آسیب قابل توجهی ایجاد کند.
یک گروه تحقیقاتی به سرپرستی توما اورگل-شومونت (Toma Oregel-Chaumont) از موسسه فناوری فدرال سوئیس در لوزان (EPFL) در مرکز تحقیقاتی رعد و برق سنتیس (Säntis) در کوههای آلپ آپنزل در شمال شرقی سوئیس به کشف دست یافتند. این مرکز منحصر به فرد در بالای کوه سنتیس، کوهی به ارتفاع ۲۵۰۲ متر قرار دارد که سالانه بیش از ۱۰۰ صاعقه مستقیم به برج ۱۲۴ متری خود را تجربه میکند. این برج مجهز به مجموعهای از ابزارهای پیچیده از جمله دوربینهای پرسرعت، آشکارسازهای اشعه ایکس، حسگرهای میدان الکتریکی و دستگاههای اندازهگیری جریان است.
با استفاده از این ابزار، محققان چهار رعد و برق مثبت به سمت بالا را ضبط و تجزیه و تحلیل کردند. آنها انتشار پرتو ایکس را در مرحله اولیه هدایتگر منفی رو به بالا که بخشی از رعد و برق است که به صورت پلکانی از برج به سمت بالا منتشر میشود، شناسایی کردند. این اولین باری است که چنین انتشاری از اشعهایکس که مستقیما با روند «پلکانی» یک هدایتگر منفی رو به بالا مرتبط است، مشاهده میشود.
مکانیسم واقعی که رعد و برق توسط آن شروع و منتشر میشود هنوز یک راز باقی مانده است. مشاهده صاعقه به سمت بالا از سازههای بلند مانند برج سنتیس این امکان را فراهم میکند که ارتباط اندازهگیریهای اشعه ایکس با سایر کمیتهای اندازهگیری شده به طور همزمان، مانند مشاهدات ویدئویی با سرعت بالا و جریانهای الکتریکی بررسی شود.
تصور میشود پرتوهای ایکس مشاهده شده در این مطالعه توسط فرآیندی تولید میشوند که زمانی اتفاق میافتد که الکترونها به طور ناگهانی کاهش مییابند. میدانهای الکتریکی شدیدی که در جریان تخلیه رعد و برق ایجاد میشود، الکترونها را به سرعتهای بالا شتاب میدهند. هنگامی که این الکترونها با مولکولهای هوا برخورد میکنند، به طور ناگهانی کند میشوند و انرژی اضافی خود را به شکل اشعه ایکس آزاد میکنند.
جالب توجه است که محققان دریافتند که فرکانس و انرژی پالسهای اشعه ایکس با گذشت زمان کاهش مییابد. این نشان میدهد که با دور شدن نوک هدایتگر از برج و کاهش قدرت میدان الکتریکی، شرایط برای تولید اشعه ایکس مساعدتر میشود.
این مطالعه نه تنها درک اساسی ما از تشکیل رعد و برق را ارتقا میدهد، بلکه پیامدهای عملی مهمی نیز دارد. با توجه به اینکه رعد و برق سالانه بیش از ۴۰۰۰ کشته و میلیاردها دلار خسارت در سراسر جهان ایجاد میکند و سوئیس به تنهایی ۱۵۰ هزار ضربه سالانه را تحمل میکند، درک بهتر نحوه شکلگیری صاعقه برای کاهش خطر و طراحی سیستمهای حفاظتی موثرتر بسیار مهم است.
علاوه بر این، این مطالعه بر اهمیت تحقیقات چند رشتهای و مشارکتی در مواجه با سؤالات علمی پیچیده تأکید میکند. این گروه از متخصصان، الکتریسیته جوی، فیزیک پرانرژی و ابزار دقیق را برای طراحی و اجرای این آزمایش پیشگامانه گردهم آوردند.
مشاهدات در سنتیس ادامه دارد و دانشمندان قصد دارند یک حسگر مایکروویو را به زرادخانه تجهیزات برج اضافه کنند. این حسگر میتواند به تعیین اینکه آیا این فرآیند در رعد و برق رو به پایین نیز رخ میدهد یا خیر، کمک کند.
