انقلاب اینترنت اشیا؛ فرصت‌ها و چالش‌ها

در دنیای دیجیتال، اینترنت اشیا (IoT) در حال تغییر شیوه زندگی و کار ما است. این فناوری با اتصال میلیون‌ها دستگاه به اینترنت، امکانات بی‌نظیری را برای بهبود کیفیت زندگی فراهم ساخته است.

کد خبر: ۴۴۵۸۸

تاریخ انتشار: ۳۱ خرداد ۱۴۰۳ - ۱۱:۲۱

به گزارش مخاطب۲۴ به نقل از اداره کل ارتباطات و امور بین الملل شرکت مخابرات ایران:ایران نیز از قافله جهانی توسعه این فناوری عقب نمانده و با توسعه زیرساخت‌های فناوری، به استقبال از این انقلاب دیجیتال پرداخته است.

افزایش تجهیزات مبتنی بر اینترنت اشیا در ایران، در حوزه‌های مختلفی مانند صنایع، کشاورزی، بهداشت و حمل و نقل، فرصت‌های زیادی را به همراه داشته است. این تجهیزات می‌توانند به بهبود مدیریت منابع، کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری کمک کنند. برای مثال، در بخش کشاورزی، سنسور‌ها و دستگاه‌های متصل به اینترنت می‌توانند شرایط خاک و هوا را به طور دقیق نظارت کرده و به کشاورزان کمک کنند تا با استفاده بهینه از منابع، محصولات بهتری برداشت کنند.

اما با گسترش تجهیزات اینترنت اشیا، مخاطرات امنیت سایبری نیز افزایش یافته‌اند. هر دستگاه متصل به شبکه می‌تواند یک نقطه ضعف بالقوه برای حملات سایبری باشد. حملات اختلال سرویس توزیع شده (DDoS)، نفوذ به شبکه‌های خصوصی و سرقت اطلاعات حساس تنها بخشی از تهدیداتی هستند که می‌توانند توسط هکر‌ها و بازیگران مخرب انجام شوند. این تهدیدات نه تنها امنیت اطلاعات را به خطر می‌اندازند، بلکه می‌توانند تأثیرات مخربی بر عملکرد سیستم‌ها و فرآیند‌های حیاتی داشته باشند.

در این نوشتار کوتاه، به بررسی فرصت‌ها و چالش‌های اینترنت اشیا در ایران و ارائه راهکار‌های کاهش تهدیدات امنیتی می‌پردازیم تا زمینه برای بهره‌برداری از این فناوری نوین به بهترین شکل فراهم شود. بی‌شک با افزایش آگاهی و اتخاذ تدابیر مناسب، می‌توان از مزایای بی‌شمار اینترنت اشیا بهره‌مند شد و در عین حال، از تهدیدات امنیتی آن کاست.

مزایای توسعه اینترنت اشیا برای ایران

توسعه اینترنت اشیا در ایران می‌تواند تحولی چشمگیر در زمینه‌های مختلف ایجاد کند و فرصت‌های بسیاری را برای بهبود کیفیت زندگی، افزایش بهره‌وری و رشد اقتصادی به ارمغان بیاورد. این فناوری نوین با اتصال دستگاه‌های مختلف به اینترنت و جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها، می‌تواند به بهینه‌سازی فرآیند‌های صنعتی، کاهش هزینه‌ها، بهبود خدمات بهداشتی و مدیریت هوشمند شهری کمک کند. در این بخش، به بررسی مزایای توسعه اینترنت اشیا برای ایران می‌پردازیم و نشان می‌دهیم که چگونه این فناوری می‌تواند به عنوان یک نیروی محرکه برای نوآوری و پیشرفت کشور عمل کند.

افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها: اینترنت اشیا به صنایع و کسب‌وکار‌ها این امکان را می‌دهد تا با استفاده از سنسور‌ها و دستگاه‌های هوشمند، فرآیند‌های تولید و توزیع را بهینه‌سازی کنند. در کارخانجات تولیدی، سنسور‌ها می‌توانند وضعیت ماشین‌آلات را به‌طور مداوم پایش کنند و از خرابی‌های ناگهانی جلوگیری نمایند. این امر در نهایت منجر به کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری می‌شود. در کشاورزی نیز دستگاه‌های متصل به اینترنت می‌توانند داده‌های مربوط به رطوبت خاک، دما، و نور خورشید را جمع‌آوری کنند و به کشاورزان کمک کنند تا آبیاری و کوددهی را بهینه کنند؛ امری که نتیجه آن افزایش محصول و کاهش مصرف منابع است.

بهبود کیفیت زندگی و رفاه عمومی: اینترنت اشیا می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی مردم کمک کند. به عنوان مثال، در حوزه بهداشت و درمان، دستگاه‌های پوشیدنی می‌توانند علائم حیاتی بیماران را به‌طور مداوم پایش کنند و اطلاعات را به پزشکان ارسال کنند. از سوی دیگر توسعه این فناوری منجر به تشخیص سریع‌تر بیماری‌ها و مدیریت بهتر شرایط مزمن می‌شود. در خانه‌های هوشمند نیز سیستم‌های مدیریت انرژی می‌توانند مصرف برق را بهینه کنند، دمای محیط را به صورت خودکار تنظیم کنند و امنیت خانه را افزایش دهند. علاوه بر همه موارد ذکر شده، این فناوری‌ها همچنین می‌توانند به کاهش هزینه‌های انرژی و افزایش آسایش شهروندان کمک کنند.

تحول در صنایع: اینترنت اشیا می‌تواند طیف گسترده‌ای از صنایع را متحول کند. در صنعت حمل‌ونقل، خودرو‌های متصل به اینترنت می‌توانند با هم و با زیرساخت‌های جاده‌ای ارتباط برقرار کنند تا ترافیک به‌طور هوشمند مدیریت شود و در نتیجه ترافیک و تصادفات کاهش یابد.

در صنعت نفت و گاز، سنسور‌ها می‌توانند به‌طور مداوم تجهیزات را پایش کنند و به بهبود کارایی و ایمنی عملیات استخراج و پالایش کمک کنند. در بخش تولید نیز سیستم‌های مبتنی بر اینترنت اشیا می‌توانند فرآیند‌های تولید را بهینه کرده و کیفیت محصولات را بهبود بخشند.

توسعه شهر‌های هوشمند: اینترنت اشیا نقشی کلیدی در توسعه شهر‌های هوشمند ایفا می‌کند. در این شهرها، سیستم‌های هوشمند مدیریت ترافیک می‌توانند ترافیک را به‌طور بلادرنگ پایش و کنترل کنند و باعث کاهش ترافیک و آلودگی هوا شوند. سیستم‌های نظارت بر کیفیت هوا نیز می‌توانند اطلاعات دقیق و زنده را در اختیار مسئولان شهری قرار دهند تا اقدامات لازم برای بهبود کیفیت هوا انجام شود. همچنین سیستم‌های مدیریت پسماند هوشمند می‌توانند مسیر‌های بهینه برای جمع‌آوری زباله‌ها را تعیین کنند، که این امر منجر به کاهش هزینه‌ها و بهبود کارایی می‌شود. از همین روی، این فناوری در احداث و توسعه شهر‌های هوشمند نقشی اساسی و تعیین کننده دارد.

افزایش شفافیت و کاهش ناکارآمدی: با استفاده از اینترنت اشیا، می‌توان سیستم‌های نظارتی و کنترلی دقیقی را برای مدیریت منابع و دارایی‌ها ایجاد کرد. به عنوان مثال در مدیریت منابع آب، سنسور‌های هوشمند می‌توانند مصرف آب را در نقاط مختلف شبکه نظارت کنند و از هدررفت آن جلوگیری کنند. همچنین این اطلاعات می‌توانند به‌طور شفاف در اختیار عموم قرار گیرند و همین امر منجر به افزایش شفافیت و کاهش فساد می‌شود. علاوه بر این، در حوزه‌های دیگر مانند توزیع کالا و خدمات عمومی، اینترنت اشیا می‌تواند به شفافیت و کارایی بیشتر کمک کند.

ایجاد فرصت‌های شغلی جدید: توسعه اینترنت اشیا نیازمند تخصص‌های جدید و مهارت‌های متنوعی است و تحقق این امر می‌تواند به ایجاد فرصت‌های شغلی جدید در حوزه‌های مختلف از جمله فناوری اطلاعات، مهندسی، داده‌کاوی و امنیت سایبری منجر شود. استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های نوآور می‌توانند از فرصت‌های جدید بهره‌برداری کنند و محصولات و خدمات جدیدی را به بازار عرضه کنند. همچنین، آموزش‌های جدید و دوره‌های تخصصی می‌توانند به نیروی کار جدید کمک کنند تا مهارت‌های لازم برای کار با فناوری اینترنت اشیا را کسب کنند.

بهبود مدیریت منابع و محیط زیست: اینترنت اشیا در بخش محیط زیست نیر تحول آفرین است. این فناوری می‌تواند به مدیریت بهتر منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست کمک کند. در مدیریت منابع آب، سنسور‌ها و سیستم‌های هوشمند می‌توانند به بهینه‌سازی مصرف آب و کاهش هدررفت آن کمک کنند. در کشاورزی، سیستم‌های هوشمند می‌توانند مصرف آب و مواد شیمیایی را بهینه کنند و به حفظ محیط زیست کمک کنند. همانطور که پیش‌تر ذکر شد، سیستم‌های نظارت بر کیفیت هوا و آب نیز می‌توانند به کاهش آلودگی و حفظ سلامت عمومی کمک کنند. به این ترتیب، اینترنت اشیا می‌تواند نقش مهمی در حفاظت از محیط زیست و مدیریت پایدار منابع ایفا کند.

مخاطرات امنیت سایبری توسعه اینترنت اشیا

توسعه اینترنت اشیا در ایران، همراه با مزایای بی‌شمار، چالش‌ها و مخاطرات امنیت سایبری قابل توجهی را نیز به همراه دارد. با افزایش تعداد دستگاه‌های متصل به شبکه، هر یک از این دستگاه‌ها می‌تواند یک نقطه ضعف بالقوه برای حملات سایبری باشد. این دستگاه‌ها، از سنسور‌های ساده گرفته تا سیستم‌های پیچیده صنعتی، می‌توانند به هدفی جذاب برای هکر‌ها و مجرمان سایبری تبدیل شوند.

یکی از مخاطرات اصلی، حملات اختلال سرویس توزیع شده هستند. در این نوع حملات، هکر‌ها از تعداد زیادی دستگاه متصل به اینترنت استفاده می‌کنند تا یک سرور یا شبکه را با ترافیک زیادی مورد حمله قرار دهند و آن را از دسترس خارج کنند. چنین حملاتی می‌توانند به کسب‌وکار‌ها و زیرساخت‌های حیاتی آسیب شدید برسانند و در صورتی که به سیستم‌های مهمی مانند سیستم‌های بهداشت و درمان یا زیرساخت‌های حمل و نقل وارد شوند، پیامد‌های جبران‌ناپذیری به دنبال خواهند داشت.

نفوذ به شبکه‌های خصوصی نیز یکی دیگر از تهدیدات جدی این فناوری محسوب می‌شود. دستگاه‌های اینترنت اشیا اغلب به شبکه‌های داخلی متصل می‌شوند و در صورت عدم امنیت کافی، می‌توانند به عنوان دروازه‌ای برای ورود هکر‌ها به این شبکه‌ها عمل کنند. سرقت اطلاعات حساس، مانند داده‌های شخصی و مالی و حتی دستکاری در عملکرد دستگاه‌ها، از جمله پیامد‌های احتمالی این نفوذ‌ها هستند. برای مثال، در یک خانه هوشمند، نفوذ به سیستم‌های امنیتی می‌تواند به دسترسی غیرمجاز به خانه منجر شود.

علاوه بر این، ضعف‌های امنیتی در نرم‌افزار‌های دستگاه‌های متصل به اینترنت می‌تواند مورد سوءاستفاده قرار گیرد. بسیاری از این دستگاه‌ها به‌طور مداوم به‌روزرسانی نمی‌شوند و هکر‌ها می‌توانند از آسیب‌پذیری‌های شناخته‌شده بهره‌برداری کنند؛ بنابراین به‌روزرسانی‌های امنیتی ناکافی یا نبودن مکانیزم‌های خودکار برای به‌روزرسانی، از جمله عواملی هستند که امنیت این دستگاه‌ها را به خطر می‌اندازند.

از سوی دیگر، استفاده از رمزنگاری ضعیف یا عدم استفاده از رمزنگاری در انتقال داده‌ها نیز یک خطر جدی است. در بسیاری از دستگاه‌های اینترنت اشیا، داده‌ها بدون هیچ گونه رمزنگاری از طریق شبکه‌ها منتقل می‌شوند؛ امری که به هکر‌ها اجازه می‌دهد تا به‌راحتی این داده‌ها را در میان راه رهگیری و به آن‌ها دسترسی پیدا کنند. این مسئله می‌تواند به سرقت اطلاعات حساس منجر شود و حریم خصوصی کاربران را به خطر بیندازد.

برای کاهش این مخاطرات، نیاز به اقدامات امنیتی جامع و پیشرفته داریم. افزایش آگاهی کاربران و مدیران از اهمیت امنیت در اینترنت اشیا، اجرای پروتکل‌های امنیتی قوی، به‌روزرسانی منظم نرم‌افزار‌ها و سیستم‌ها، و توسعه سیاست‌های دسترسی دقیق، از جمله گام‌های اساسی در این زمینه هستند. با اتخاذ این تدابیر، می‌توان از مزایای بی‌شمار اینترنت اشیا بهره‌مند شد و در عین حال، از تهدیدات امنیتی آن کاست.

راهکار‌های پیشنهادی برای کاهش مخاطرات امنیتی اینترنت اشیا

با گسترش سریع اینترنت اشیا در ایران و ورود دستگاه متصل به شبکه، امنیت سایبری به یکی از چالش‌های بزرگ مورد انتظار در آینده نزدیک تبدیل شده است. هرچند این فناوری نوین فرصت‌های بی‌نظیری را برای بهبود کیفیت زندگی و افزایش بهره‌وری فراهم می‌کند، اما مخاطرات امنیتی قابل توجهی نیز به همراه دارد. برای مقابله با این تهدیدات و کاهش مخاطرات امنیتی، همکاری همه‌جانبه بین سیاست‌گذاران، ارائه‌دهندگان خدمات و کاربران ضروری است. در این بخش، به بررسی راهکار‌های مؤثر و کاربردی برای هر یک از این گروه‌ها خواهیم پرداخت.

پیشنهاداتی برای سیاست‌گذاران

وضع قوانین و مقررات جامع امنیتی: سیاست‌گذاران باید قوانین و مقررات جامعی را برای تضمین امنیت دستگاه‌های اینترنت اشیا تدوین و اجرا کنند. این مقررات می‌توانند شامل الزام به استفاده از پروتکل‌های امنیتی قوی، رمزنگاری داده‌ها و به‌روزرسانی منظم نرم‌افزار‌ها باشند. همچنین، تعیین استاندارد‌های مشخص برای تولیدکنندگان و ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت اشیا می‌تواند به ارتقا سطح امنیت کمک کند.

اگرچه شورای عالی فضای مجازی در سال ۱۳۹۷، «الزامات حاکم بر اینترنت اشیا در شبکه ملی اطلاعات» را تصویب و ابلاغ کرد. با این حال، در طول سال‌های اخیر پیشرفت و تحولات این حوزه لزوم بازنگری و به روز رسانی سیاست‌های مذکور را به امری حیاتی بدل کرده است.

حمایت از تحقیقات و نوآوری در امنیت سایبری: سیاست‌گذاران می‌توانند با تخصیص بودجه و منابع لازم، از تحقیقات و نوآوری در حوزه امنیت سایبری حمایت کنند. این امر می‌تواند به توسعه فناوری‌های جدید و کارآمد برای مقابله با تهدیدات امنیتی اینترنت اشیا منجر شود. ایجاد مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی متمرکز بر امنیت سایبری و اینترنت اشیا نیز می‌تواند به تقویت این حوزه کمک کند.

افزایش آگاهی عمومی: برگزاری کمپین‌های آگاهی‌بخشی و آموزش عمومی درباره مخاطرات امنیتی اینترنت اشیا و راه‌های پیشگیری از آن‌ها می‌تواند به افزایش دانش و آگاهی کاربران و کسب‌وکار‌ها کمک کند. سیاست‌گذاران می‌توانند با همکاری نهاد‌های آموزشی و رسانه‌ها، این آموزش‌ها را به‌طور گسترده ارائه دهند.

پیشنهاداتی برای ارائه‌دهندگان خدمات

تضمین به‌روزرسانی منظم نرم‌افزارها: ارائه‌دهندگان خدمات و تولیدکنندگان دستگاه‌های اینترنت اشیا باید به‌روزرسانی‌های منظم نرم‌افزاری و امنیتی را برای محصولات خود ارائه دهند. این به‌روزرسانی‌ها باید شامل رفع آسیب‌پذیری‌های شناخته‌شده و بهبود‌های امنیتی باشند. همچنین، ایجاد مکانیزم‌های خودکار برای به‌روزرسانی دستگاه‌ها می‌تواند به افزایش امنیت تجهیزات مذکور کمک کند.

پیاده‌سازی پروتکل‌های امنیتی قوی: استفاده از پروتکل‌های امنیتی قوی برای انتقال داده‌ها و ارتباطات بین دستگاه‌ها نیز امری ضروری است. رمزنگاری داده‌ها، استفاده از گواهینامه‌های امنیتی معتبر و احراز هویت چندمرحله‌ای، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به افزایش امنیت کمک کنند و باید از سوی ارائه‌دهندگان خدمات این حوزه مورد توجه قرار گیرند.

ارائه آموزش‌های امنیتی به کاربران: ارائه‌دهندگان خدمات همچنین باید آموزش‌های لازم را به کاربران خود ارائه دهند تا آن‌ها با مخاطرات امنیتی موجود آشنا شوند و بدانند چگونه از دستگاه‌های خود به صورت امن استفاده کنند. این آموزش‌ها می‌توانند شامل دستورالعمل‌های ساده و قابل فهم برای تنظیمات امنیتی و به‌روزرسانی‌ها باشند.

پیشنهاداتی برای کاربران

استفاده از رمز‌های عبور قوی و منحصر به فرد: کاربران باید برای دستگاه‌های اینترنت اشیا خود از رمز‌های عبور قوی و منحصر به فرد استفاده کنند. استفاده از رمز‌های عبور پیچیده و تغییر منظم آن‌ها می‌تواند به افزایش امنیت کمک کند. همچنین، اجتناب از استفاده رمز‌های عبور پیش‌فرض که به‌راحتی قابل حدس زدن هستند، برای کاربران بسیار حیاتی است.

به‌روزرسانی منظم دستگاه‌ها: کاربران باید به‌روزرسانی‌های امنیتی و نرم‌افزاری دستگاه‌های خود را به‌طور منظم انجام دهند. بسیاری از تولیدکنندگان به‌روزرسانی‌هایی را برای رفع آسیب‌پذیری‌ها ارائه می‌دهند و کاربران باید اطمینان حاصل کنند که دستگاه‌هایشان همواره به‌روز و آماده مقابله با تهدیدات هستند.

استفاده از شبکه‌های امن: کاربران باید از شبکه‌های امن و رمزنگاری‌شده برای اتصال دستگاه‌های اینترنت اشیا خود استفاده کنند. اجتناب از اتصال به شبکه‌های عمومی و ناشناس و استفاده از شبکه‌های خانگی حفاظت شده با رمز عبور قوی، می‌تواند به افزایش امنیت کمک کند.

نتیجه‌گیری

‌توسعه اینترنت اشیا (IoT) در ایران می‌تواند تحول عظیمی در زمینه‌های مختلف از جمله صنعت، کشاورزی، بهداشت و حمل‌ونقل ایجاد کند و به بهبود کیفیت زندگی، افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها منجر شود. این فناوری نوین با اتصال دستگاه‌های متعدد به اینترنت و جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها، امکان مدیریت هوشمند و بهینه‌سازی فرآیند‌ها را فراهم می‌آورد. با این حال، این فناوری با وجود مزایای فراوان، مخاطرات امنیت سایبری متعددی نیز به همراه دارد که می‌تواند تهدیدات جدی برای امنیت اطلاعات و عملکرد سیستم‌ها به همراه داشته باشد.

برای بهره‌برداری ایمن و مؤثر از اینترنت اشیا، اقدامات امنیتی جامعی از سوی سیاست‌گذاران، ارائه‌دهندگان خدمات و کاربران ضروری است. سیاست‌گذاران باید با تدوین قوانین و مقررات امنیتی جامع، حمایت از تحقیقات و نوآوری در حوزه امنیت سایبری و افزایش آگاهی عمومی، نقش مهمی در کاهش مخاطرات ایفا کنند. از سوی دیگر، ارائه‌دهندگان خدمات نیز باید با تضمین به‌روزرسانی منظم نرم‌افزارها، پیاده‌سازی پروتکل‌های امنیتی قوی و ارائه آموزش‌های امنیتی به کاربران، به ارتقای امنیت اینترنت اشیا کمک کنند. همچنین کاربران باید با استفاده از رمز‌های عبور قوی، به‌روزرسانی منظم دستگاه‌ها و استفاده از شبکه‌های امن، نقش خود را در حفظ امنیت سایبری ایفا کنند.

در نهایت، اینترنت اشیا می‌تواند فرصت‌های بزرگی برای پیشرفت و نوآوری در ایران فراهم کند، به شرطی که با برنامه‌ریزی دقیق و اتخاذ تدابیر امنیتی مناسب، تهدیدات آن به حداقل رسانده شود. همکاری مشترک و هم‌افزایی بین تمامی ذی‌نفعان کلید موفقیت در بهره‌برداری امن و پایدار از این فناوری تحول‌آفرین خواهد بود. با چنین رویکردی، ایران می‌تواند به یکی از کشور‌های پیشرو در زمینه استقرار و به کارگیری اینترنت اشیا تبدیل شود و از مزایای بی‌شمار آن بهره‌مند گردد.