افتخار می‌کنم که کتاب نمی‌خوانم!

کانیه وست، رپر و سلبریتی آمریکایی، در مصاحبه‌ای به مناسبت انتشار کتاب خودش گفته بود «اهل کتاب نیستم» و «افتخار می‌کنم که کتاب نمی‌خوانم». در همان روز‌ها سم بَنکمَن فرید، اعجوبۀ سابق دنیای فناوری، نیز به خبرنگاری گفته بود «به نظرم اگر کتاب بنویسید یعنی گند زده‌اید، همه‌چیز را می‌شود در یک پست وبلاگی شش‌پاراگرافی بگویید».

کد خبر: ۳۱۵۴۳

تاریخ انتشار: ۰۹ آذر ۱۴۰۲ - ۱۷:۰۴

مخاطب 24- در پاییز سال گذشته و وقتی کانیه وست از چشم اکثر مردم افتاد، من و دوستانم خیلی اوقات از جدیدترین حرف های شوکه کننده ای که می زد حیرت می کردیم و کلیپ های حرف های قبلی اش را دست به دست می کردیم که، نظر به این سخنان جدید، به شدت بودار و مشکوک بودند. یک نمونه از چنین حرف هایی این بود که «من اهل کتاب نیستم». این را هنگام انتشار کتاب خودش با عنوان ممنونم و خواهش می کنم در مصاحبه ای گفته بود. در ادامه گفت «افتخار می کنم که کتاب نمی خوانم». این سخن به نظرم یکی از نگران کننده ترین حرف هایی است که تا کنون زده است.

اگر یک نفر در این خودتخریبیِ باکلاس، که شاخصۀ روزهای پایانیِ سال ۲۰۲۲ بود، از کانیه وست پیشی گرفته باشد، کسی نیست به جز اعجوبۀ سابق دنیای فناوری، سم بَنکمَن فرید. بَنکمَن فریدِ سی ساله، در خودمعرفی نامۀ نسنجیده ای مربوط به ماه سپتامبر که در وب سایت سکویا کپیتال منتشر شد، به هر نوع ادبیات می تازد و با آب وتاب به خبرنگار می گوید که چرا «هرگز» کتاب نمی خواند. می گوید «من خیلی به کتاب ها بدبینم. نمی خواهم بگویم هیچ کتابی ارزش خواندن ندارد، ولی باورم چندان هم از این دور نیست. به نظرم اگر کتاب بنویسید یعنی گند زده اید، همه چیز را می شود در یک پست وبلاگی شش پاراگرافی بگویید».

سخن آزارنده ای است و درست به اندازۀ حرف وست ریشه در نادانی و غرور دارد، اما بیشتر نگران کننده است، چون بنکمن فرید خواننده ای نیست که آلبوم اولش «دانشجوی انصرافی کالج»نام داشته باشد. آدمی ظاهراً جدی است که در مجامع قدرت تحسین شده است، هم به عنوان فردی آگاه در امور مالی و هم (به خاطر کارهای خیریۀ بسیار تبلیغ شده و ارتباط علنی اش با جنبش «دیگردوستیِ مؤثر») به عنوان نابغه ای اخلاق مدار. عنوان آن خودمعرفی نامه هم این بود: «سم بنکمن فرید عقدۀ منجی دارد. شاید شما هم باید داشته باشید».

{$sepehr_key_570}

از قدیم گفته اند «تا سه نشه، بازی نشه». متأسفانه می خواهم مثال سومی هم از یک کتاب ستیز برجسته بزنم. مجلۀ نیویورک، در مطلبی دربارۀ رسوایی‌ شان مک اِلوی، بنیان گذار سی سالۀ اندیشکدۀ «داده ها در خدمت پیشرفت»، می گفت «طبق نظر [مک الوی]، کتاب ها ابلهانه اند و فقط چیزی را به شما می گویند که مردم دوست دارند بدانید». اعتراف می کنم نمی دانم این اصلاً چه معنایی دارد، چه رسد به اینکه چرا به نظر مک الوی حرف خیلی عمیقی است. مک الوی که خودش هم از مبلغان دیگردوستیِ مؤثر است با بنکمن فرید (که در سال ۲۰۲۰ حدود ۴۰ میلیون دلار برای نهضت های دمکراتیک هزینه کرد و قول داد تا قبل از سال ۲۰۲۴ مبلغ شگفت انگیز ۱ میلیارد دلار کمک کند) دیدار کرد و چندی بعد به یکی از مشاوران معتمد او تبدیل شد و، آنچنان که دیوید فریدلندر می نویسد، «بهترین راه جهت دهیِ یک رودخانه پول نقد را به او یاد داد. مک الوی به همکارانش گفت ‘خعلی باحال’ است که قبل از سی سالگی مشاور یکی از ثروتمندترین آدم های دنیا باشی».

«باحال» یکی از شیوه های توصیف مداخله های مالی و سیاسی این مردان جوان و بااعتمادبه نفس است؛ اصطلاحات دیگری همچون «در قعر ناآگاهی»، «بی صلاحیت و بدخواه» و «ورشکستۀ اخلاقی» نیز به ذهن می رسد. مک الوی مدتی پس از آغازبه کارش رسوا شد، به خصوص بابت ساختِ داده های نظرسنجیِ خطاآمیز و حتی ظاهراً فشارآوردن به دست کم یکی از کارمندان برای شکستن قانون اعانه های انتخاباتی و مشارکت در طرح اعانه کنندۀ پوشالی(جُرم فدرالی که بنکمن فرید نیز به آن متهم شده است). تمام این ها در دورانی اتفاق افتاد که شیادیِ رمزارزیِ بنکمن فرید در حال شکست بود  و طی این فرایند ده ها میلیارد از پول مردم را به فنا داده بود.

اینکه کسی کتاب نخواند یا آن قدری که دلش می خواهد کتاب نخواند یک چیز است، بیزاری از کتاب خواندن یک چیز دیگر. اینکه کسی کتاب خوانی را قاطعانه رد کند نشان از ضعفِ بسیار اساسی تری در شخصیت او دارد. چنان که یک روز کانیه وست حین اجرایی زنده (با لحنی پیامبرگونه) گفت «من نقل قول هایم را از فیلم ها می گیرم چون کتاب نمی خوانم، یا مثلاً … از زندگی واقعی و این جور چیزها، چون آدم باید واقعی زندگی کند؛ با آدم های واقعی حرف بزند؛ اطلاعات بگیرد؛ از مردم سؤال بپرسد؛ آن جمله یک همچین چیزی بود که ‘مثل اَبرقهرمان ها بمیر، وگرنه زنده می مانی و آدم بده می شوی’». خیلی هوشمندانه به نظر می آید که اطلاعاتت را از پست های وبلاگیِ شش پاراگرافیِ ایدئال بنکمن فرید بگیری یا از فیلم ها و گفت وگو با مردم که شیوۀ موردعلاقۀ وست است، اما در واقعیت این کار همان قدر احمقانه است که کسی تصمیم بگیرد فقط فست فود بخورد.

بسیاری از کتاب ها نباید منتشر می شدند و نوشتن هم فرایندی توان فرسا و پر از ناکامی است. اما وقتی کتابی به موفقیتِ هرچند جزئی می رسد، نشان از سطحی از تمرکز و پیرایش (تسلط بر موضوع و سیاق، به علاوۀ صبر زیاد و بازبینی فراوان) دارد که چیزی به پایش نمی رسد. کتاب نوشتن عملی فوق العاده نامتوازن است: کتابی که می توان در چند ساعت مطالعه کرد سال ها طول کشیده تا به ثمر بنشیند. فضیلتش دقیقاً همین است. آن صبر نادری که کتاب از خواننده می طلبد (همان چند ساعتِ کُندی که در تمرکز عمیق می گذرد) نیز فضیلت است. می توان سؤالی معقول پرسید: این مردانِ کتاب ستیز دقیقاً به کجا چنین شتابان اند؟ به شوخی هم می توان پاسخی منطقی داد که به زندان یا گمنامی و فراموشی.

منبع: ترجمان علوم انسانی